+A A -A
Қаз

/

Рус

Зейнетақы жинақтарымыздың жағдайы қандай?

Сұрақты риторикалық деп айтуға келмейдi. Әсiресе, COVID-19 короновирусына, валюта курсының, мұнай бағасының құбылуы және басқа да факторларға байланысты қаржы нарығында орын алған тұрақсыздық инвестициялық табыстың өзгеруiне әкеп соққан, карантин режимiне орай табысынан айырылу бойынша 42 500 теңге мөлшерiндегi мемлекеттiк жәрдемақы алу мәселесi қайнап тұрған тұста, тiптi бұл қаржы «БЖЗҚ-дан алынып жатыр екен» деген де пiкiрлер тарап кеттi. Сәуiр айының соңында «БЖЗҚ» АҚ-ның Басқарма Төрағасы Жанат Құрманов жағдайды түсiндiру мақсатында БАҚ-та сұхбат бердi.

Бүгiн бiз оқырмандардың назарын азаматтарымыздың зейнетақы жинақтарына қатысты ең маңызды мәселелерге аударғымыз келедi.

Бiрiншiден: зейнетақы жинақтары — салымшының меншiгi, оның сақталуына мемлекет кепiлдiк бередi. Оған салымшының еркiнен тыс ешкiм билiк жүргiзе алмайды, яғни үшiншi тұлғаларға немесе мақсатқа сай келмейтiн басқа да төлемдер жасай алмайды.

Екiншiден: жинақтар үздiксiз инвестицияланады, яғни олар «тұрған жоқ», салымшыға «жұмыс iстеуде». ҚР Ұлттық Банкi зейнетақы активтерiн инвестициялайды. Инвестициялаудың басты қағидаты — бұл олардың сақталуы, яғни қандай да бiр себептермен оларды жоғалту тәуекелiн азайту. Зейнетақы жинақтары тұрақты пайда әкелiп, қамсыз қарттықты қамтамасыз ету үшiн көбейiп отыруы тиiс.

Үшiншiден: барлық зейнетақы жинақтарының басым бөлiгi әрбiр салымшының шотына күнделiктi есептелетiн инвестициялық табыстан тұрады және кез келген салымшы БЖЗҚ ұялы қосымшасы немесе БЖЗҚ сайтындағы өзiнiң жеке кабинетi арқылы өз жинақтарын «24/7» режимiнде бақылай алады.

Ендi осының бәрiне толығырақ тоқталып өтсек.

Салымшылардың зейнетақы активтерi жан-жақты бақылауда және олардың сақталуына мемлекет кепiлдiк бередi. Бұл бiздiң азаматтарымыздың қарттыққа жинаған ақшасы. Оны тек заңмен белгiленген шарттарда ғана алуға болады.

Барлық мемлекеттiк жәрдемақылар мемлекет бюджетiнен немесе Үкiметтiң бюджеттен тыс қорларынан төленедi, ал БЖЗҚ-дағы қаражатқа олардың қатысы жоқ. Бұл салымшылардың жеке ақшасы.

«БЖЗҚ» акционерлiк қоғамының өзi зейнетақы жинақтары мен төлемдерiн жинау, өңдеу, есепке алу және есептеу, халыққа зейнетақы қызметтерiн көрсету жөнiндегi уәкiлеттi оператор болып табылады. Ал зейнетақы активтерiн инвестициялық басқаруды Ұлттық банк жүзеге асырады.

Зейнетақы активтерi түрлi қаржы құралдарына зейнетақы жинақтарының инфляциядан сақталуын және табыс мөлшерiнiң инфляциядан жоғары болуын қамтамасыз ету мақсатында инвестицияланады.

Инвестициялау үшiн қаржы құралдарын таңдау кезiнде Ұлттық банк тәуекел-табыстылық қатынасындағы ең жоғары теңгерiмдiлiкке ұмтылады. Егер қаржы нарығындағы жағдай өзгерсе және жекелеген инвестициялық құралдар бойынша табыстылық төмендесе, онда бұл басқа құралдар бойынша табыстылықпен өтеледi.

Әрбiр салымшының БЖЗҚ-да жеке зейнетақы шоты (ЖЗШ) бар, оған барлық келiп түсетiн зейнетақы жарналары, сондай-ақ заңнамада белгiленген комиссиялық сыйақы шегерiлгенде алынған инвестициялық табысы есепке алынады. Комиссиялық сыйақы 2020 жылы алынған инвестициялық табыстың 2,0 пайызын және зейнетақы активтерiнiң айына 0,011 пайызын құрайды. Бұл заңда белгiленген нормалардан тиiсiнше 3,7 есе және 2,3 есе төмен.

Зейнетақы жинақтары Қазақстан iшiнде де, халықаралық нарықтарда да, әртүрлi елдердiң активтерi мен валюталарына инвестицияланғанына қарамастан БЖЗҚ әр күннiң қорытындысы бойынша азаматтардың жинақтарын қайта бағалауды жүзеге асырады. Инвестициялық кiрiс салымшыға күн сайын есептеледi және әр күннiң қорытындысын күнделiктi көрiп отыруға болады. Тiптi адам БЖЗҚ-дан зейнетақы төлемдерiн алып жүрген болса да, оның жинақтарына инвестициялық кiрiстiң есептелуi жалғаса бередi. Ол әрбiр салымшының жинақ сомасына және салымшылардың ақшалары инвестицияланған қаржы құралдарының кiрiстiлiгiне байланысты. Басқаша айтқанда, инвестициялық табыс күн сайын салымшылардың шоттарына олардың жинақтарына сай бөлiнедi.

Инвестициялық табысты есептеу қалай жүргiзiледi? Алдымен БЖЗҚ әр күнге есептейтiн зейнетақы активтерiнiң шартты бiрлiгiнiң (ШБ) ағымдағы құнына байланысты болатындығынан бастайық. Әр салымшының жеке зейнетақы жинақтары теңгемен және ШБ санымен есептеледi.

Салымшының ЖЗШ-сындағы ШБ саны оның шотына зейнетақы жарналары аударылған сайын түскен жарна сомасын ШБ-ның ағымдағы құнына бөлу жолымен есептеледi. Нақты мысалмен қарастырайық. Мәселен, Сiздiң ЖЗШ-ға 10 000 теңге зейнетақы жарнасы келiп түстi делiк. ШБ құны 2020 жылдың 01 наурызында, мысалы 806,3948806 деп алсақ, сiздiң ЖЗШ-ға есептелетiн ШБ саны 10 000 теңге / 806,3948806= 12,4008724 құрайды.

Зейнетақы жинақтарын басқа күнге, мысалы, 2020 жылдың 01 мамырына алынған инвестициялық табысты ескере отырып есептейтiн болсақ, шартты белгiнiң ағымдағы жаңа құны есептелетiн болады, мысалы, 835,2253117. Сiздiң ЖЗШ-ға есептелген ШБ саны ағымдағы жаңа құны бойынша мынадай сипатта қайта бағалануы тиiс: 12,4008724 * 835,2253117 = 10 357,52 теңге.

Осылайша, Сiздiң зейнетақы жинағыңыз 2020 жылдың 01 мамырында 10 357,52 теңгенi құрады, бұл ретте бiз мысалға алып отырған зейнетақы жинағы 10 000 теңге мөлшерiндегi зейнетақы жарнасынан және 357,52 теңге инвестициялық табыстан тұрады. Жинақтардың ұлғаюы ШБ құнының өсуiнен көрiнiс тапқан инвестициялық табыстың есептелуiне байланысты.

ШБ құны БЖЗҚ-ның www.enpf.kz сайтындағы басты бетте күн сайын жаңартылып отырады

Осылайша, әр салымшының зейнетақы жинақтарының мөлшерi зейнетақы жарналары мен инвестициялық табысқа, сондай-ақ жарналардың уақытылы және тұрақты кезеңдiлiкпен түсуiне тәуелдi. Сондықтан ЖЗШ-ға жарналардың тұрақты және толық көлемде түсуi маңызды.

Инвестициялық қызмет нәтижесiнде және шетел валюталары бағамдарының құбылмалылығы, қаржы құралдарының нарықтық құнының өзгеруi салдарынан есептелген инвестициялық кiрiс мөлшерi күн сайын өзгеруi мүмкiн. Сол үшiн де инвестициялық басқаруды инвестиция салынғаннан кейiн ұзақ мерзiм (кемiнде бiр жыл) өткiзiп барып және ұзақ мерзiмдi перспективада бағалаған жөн.

Мәселен, өткен 2019 жылы БЖЗҚ салымшыларының жеке зейнетақы шоттарына есептелген таза инвестициялық кiрiс 641,8 млрд теңге, табыстылық 6,57%, ал инфляция 5,4% болды. Осылайша зейнетақы активтерiнiң таза кiрiстiлiгi оң (инфляциядан жоғары) нәтиже бердi.

2020 жылдың басынан бастап 01 мамырдағы жағдай бойынша салымшылардың жеке зейнетақы шоттарына 536 млрд теңгеден астам инвестициялық табыс есептелдi, бұл өткен жылдың осы кезеңiмен (154,9 млрд. теңге) салыстырғанда 381,1 млрд теңгеге артық. Бұл инвестициялық кiрiстiң белгiленбеген шама екендiгiнiң дәлелi, ол қаржы құралдарының құнына және жалпы қаржы нарығындағы жағдайға тәуелдi.

Зейнетақымен қамсыздандыру туралы заңда Бiрыңғай жинақтаушы зейнетақы қорындағы мiндеттi зейнетақы жарналарының, мiндеттi кәсiптiк зейнетақы жарналарының, алушы зейнетақы төлемдерiне құқықты алған кездегi инфляция деңгейiн ескере отырып, жарналардың нақты енгiзiлген мөлшерiнде сақталуына мемлекеттiк кепiлдiк көзделген. Зейнетақы жинақтарының мөлшерi жарналар сомасы, олардың түсу тұрақтылығы мен инвестициялық табысқа байланысты.

Мiне, осындай қарапайым экономика мен математика, оны түсiнген әрбiр салымшы өз жинағының қалай ұлғаятынын, онымен не болып жатқанын және төлемдердiң мақсатқа сай дұрыс жүзеге асырылуын еш қиындықсыз бақылай алады.

Бүгiнгi күннiң сандық көрсеткiштерiмен, айлар мен жылдар бойынша жеке-жеке, зейнетақы активтерiн инвестициялық басқару жөнiндегi ақпаратпен, сондай-ақ қаржы құралдары бөлiнiсiндегi инвестициялық портфельдiң құрылымы туралы деректермен Сiз ай сайын Қордың сайтындағы «Көрсеткiштер» — «Инвестициялық қызмет» бөлiмiнде төмендегi шағын бөлiмдерден таныса аласыз:

-«Инвестициялық қызметке шолу» https://www.enpf.kz/ru/indicators/invest/review.php

 — «Зейнетақы активтерiнiң инвестициялық портфелi құрылымы»

https://www.enpf.kz/ru/indicators/invest/structure.php

Мақаланы құрған күні 18.06.2020 14:11
Мақаланы жаңартқан күні 18.06.2020 14:11
Қаралым саны: 93